Fatih Ekrem Bahadır
01

İSİM

Fatih Ekrem Bahadır

MESLEK

Yabancı Dil Eğitmeni

EPOSTA

mail@fatihbahadir.com

TELEFON

(+90) 532 603 77 22

01

Glüten Duyarlılığı ve Glütensiz Beslenme

Eğer bu yazıyı okuyorsanız ya glütene karşı duyarlılığınız var ya çölyak hastası bir yakınınız ya da glütene dair merakınızı gidermek amacıyla buradasınız. Yalnız değilsiniz. 😉 Glüten duyarlılığı olanlara destek olmak ve bu konuda farkındalık yaratmak için böyle bir yazı kaleme aldım. Umarım okurlara bir faydası olur. Çünkü bu konuda internette hastane paylaşımlarının haricinde pek blog yer almıyor.

Glüten Nedir?

Glüten, buğday içerisinde yer alan ve un öz değerlerini en fazla içeren protein grubudur. Arpa, buğday ve çavdar gibi tahıllarda bulunur. Bu tahılların kullanıldığı işlenmiş gıdalarda da bulunan glüten, insan vücudu tarafından sindirilmesi zor bir besindir. Glüten, çölyak (celiac) hastaları tarafından tüketildiğinde bağışıklık sistemi reaksiyon göstererek ince bağırsak dokusuna zarar verir. İnce bağırsaklarda bulunan besinlerin emilimini sağlayan parmak benzeri yapılarda körelme oluşur. Gerekli emilim sağlanamayınca vücut için gerekli olan vitamin ve minerallerin emilimi bozulur. Buna bağlı olarak farklı sağlık problemleri ortaya çıkabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Küçük çocuklarda ishal, karın şişkinliği, kilo alamama ve buna bağlı olarak boyun uzamaması gibi belirtilerle kendini gösterir. İleriki yaşlarda da kansızlık, boy kısalığı, kemik zayıflığı, karaciğer hastalığı gibi pek çok durum çölyak hastalığının belirtisi olabilir.

Karın bölgesinde öne doğru çıkan şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması, kusma, bezginlik, iştahsızlık, büyüme geriliği, ağız içinde oluşan aftlar, gaz şikayetleri, eklem ve kemik ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler. Tabii bu belirtiler kesinlikle çölyak hastası olduğunuz anlamına gelmez. Bunun için bir doktora başvurmalısınız.

Teşhisi Nasıl Yapılır?

Çölyak hastalığı tanısı bir gastroenterolog tarafından, çeşitli kan tahlilleri ve bağırsak biyopsisi ile yapılmaktadır. Çölyak hastası glütensiz diyet yapar. Eğer diyetini takip etmezse rahatsız edici semptomların yanında uzun vadede çeşitli sağlık sorunlarla karşılaşacaktır. Osteoporoz, kısırlık, düşük tehlikesi, depresyon, ince bağırsak kanseri, lenfoma ve yetersiz beslenmeye bağlı olarak kronik kötü bir sağlık gibi olumsuzluklarla karşılaşılabilir.

Çocuklarda tedavi edilmeyen çölyak hastalığı boy kısalığına, davranış problemlerine ve gelişim geriliğine yol açar. Çölyak hastası çocuklara neleri yiyip neleri yiyemeyeceği çok iyi bir şekilde öğretilmeli; çocuklar ebeveynlerinin gözetiminde olmadığı zamanlarda yediklerine dikkat etmeleri sağlanmalıdır. Çölyak hastası çocukların gideceği okuldaki yetkililerin de hastalıktan haberdar edilmesinde fayda vardır.

Tedavisi Nedir?

Kan tahlilleri ve bağırsak biyopsisi ile kesin teşhis konulduktan sonra doktorunuz size “Çölyak hastasısınız!” diye kolayca söyleyebiliyor ancak o zaman dünya sizin başınıza yıkıldığının bile farkında olmuyor. Yalnız değilsiniz, bu yazıyı okuyorsunuz. 🙂 Eğer dikkat ederseniz, bu duyarlılıkla kolayca baş edebilirsiniz.

Biz çölyak demek yerine “glüten duyarlılığı” demeyi tercih ediyoruz. Böylelikle hem hastalığı küçük yaştaki çocuklara anlatmak daha kolay oluyor hem de psikolojik olarak daha rahat ediyorsunuz. Bu işin şimdilik tedavisi “ömür boyu diyet” olarak gözüküyor. Ancak doktorumuzun bize aktardığı gelişmelere göre önümüzdeki birkaç yıl içinde şeker/tansiyon hastalarının kullandığı ilaçlara benzer bir ilaç veya grip aşısına benzer bir aşı çalışmasının piyasada olacak. Umarım tez zamanda piyasaya sürülür.

Glütensiz Hayat Ne Kadar Zor?

“Hayatınızda buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllar olmadan beslenmek ne kadar zor olabilir?” diye sorabilirsiniz. Bunun cevabı herhangi bir marketten bir bisküvi alıp yiyemeyeceğinizi söylemek olacak. Cidden zorlayıcı olabiliyor. Bu ürünleri her markette bulamadığınız gibi bazen internette de bulamayabiliyorsunuz.

Fiyatların fahiş olması da cabası. İthal ürünleri anlayabiliyorum ama az üretildikleri ve daha fazla maliyet gerektirdiğinden yerli ürünlerin de fiyatları oldukça pahalı olmasını anlayamıyorum. Zira fiyatlar cebinizi yakıyor. Örnek vermek gerekirse, 70gr Eti Susamlı Çubuk Kraker 1,50₺ iken 70gr Balviten Glütensiz Çubuk Kraker 14,90₺. Neredeyse on katı! Teyit etmek isteyen fiyat etiketlerinde verdiğim linklere tıklayabilir. 😢

Bunun yanı sıra, glüten diyeti uygularken evde ortak yemek yapılan kap kacak ve çatal, bıçakları ayırmak ve glütensiz beslenen aile bireylerine ayrı yemek yapmak zorunda kalabiliyorsunuz. Çünkü glüten ortak kullandığınız tencere, tava, tost makinesi ve yemek malzemelerine yapıştığı için yıkamakla tamamen temizlenemiyor ve çapraz bulaşma olabiliyor.

Hangi Ürünleri Alacağız?

Schär bir İtalyan markası. Glütensiz ürünler üretiyor. Makarnasından ekmeğine, grissinisinden krakerine ve hatta sütlü çikolatalı gofretinden mısır gevreğine kadar üretiyor. Fiyatları ithal olduğundan pahalı. En ucuz ürünü makarna. O da 11,95₺. Buna ilaveten, Glütensiz Ada, Ege Glütensiz, Barilla, Dr. Oetker, Arbella, Eti, Le Pain des fleurs, Balviten, Söke, Nuh’un Ankara, Sinangil, Wasa, Bjorg ve M Life gibi markalar glütensiz ürünler sunuyor.

Nereden Alışveriş Yapabiliriz?

Bu ürünleri Migros, Çağdaş Marketler, Özdilek ve CarrefourSA gibi büyük mağazalarda, BİM, A101 ve ŞOK gibi zincir marketlerde ve belediyelerin halk ekmek mağazalarında bulabilirsiniz. Özellikle büyük mağazalar glütensiz ürünler için reyon açıyorlar. Bu reyonlarda ekmeğinden makarnasına, reçelinden çikolatasına, gofretinden çubuk krakerine kadar bulabiliyorsunuz.

Mayalıhane, N11, HepsiBurada, GittiGidiyor, Trendyol, Vegan Dükkan, e-Ekmek, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek, Ankara Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek, Taze Masa, Glütensiz, Doğa Evinizde, Doğalinya, Naturpy, Metvak, Özel Beslenme ve İlkerim Kafe gibi sitelerden internet üzerinden alışveriş yapabilirsiniz. Her marka ve sitenin glütensiz ürünleri sayfasını ekledim. Tıklayarak ilerleyebilirsiniz.

Uygulama Var Mı?

Bunun yanında, Glütensiz Nokta diye bir uygulama var. Bu uygulama sayesinden hangi sitelerden alışveriş yapabileceğinizi, glütensiz yemek tariflerini ve şehirlerde glütensiz yemek servisi yapan restoranları görebilirsiniz. Çölyak Derneği’nin sitesinden markaların glütensiz ürünlerini öğrenebilirsiniz.  Glüten Scanner uygulamasını telefonunuza indirerek marketlerden alışveriş yaparken ürünlerin barkodunu taratarak uygun olup olmadığını anında öğrenebilirsiniz.

Glütensiz beslenme konusundan büyükşehirlerde oturanlar her zaman olduğu gibi ürünlere erişmede de şanslılar. Ankara’da glütensiz ürünleri bulabileceğiniz kafe ve restoranları Kürşat Özcan Ankara Glütensiz Ürünler yazısıyla blogunda yer vermiş. Verilen adreslerden gönül rahatlığıyla alışveriş yapabilir ve yerinde yemek yiyebilirsiniz.

Eskişehir’deki Glütensiz Kafeler

Ev ekmeği, kek, pasta, haşhaşlı lokum, çiğköfte, Ramazan pidesi ve baklava gibi lezzetleri hem yapıp satan hem de takipçileriyle paylaşan yüce gönüllü insanlar var. İki tanesini sizlerle tanıştırayım. Her ikisi de Eskişehir’de. Yasemin’in Glütensiz Mutfağı, Hamamyolu’ndaki Evkur’un hemen karşı sokağında yer alan bir kafe. Hamburgerinden simidine, pastasından ekmeğine, böreğinden tarhanasına kadar her şeyi kendileri yapıp servis ediyorlar. Bir diğeri ise Hasan Polatkan Bulvarı’nda bulunan Glütensiz Limon Cafe, Aylin Hanım, eşiyle birlikte kurabiyeden tatlıya, lahmacunundan çiğköfteye, pideden baklavaya kadar birçok ürünü yapıp satış ve servisini yapıyorlar. Her iki kafe de tariflerini de sitelerinde paylaşıyor.

Devlet Yardım Ediyor Mu?

Minimum 1 yıl geçerliliği olan çölyak hastalığı raporu ve devlet hastanelerinin gastroenteroloji bölümünden tetkik yaptırmış olmanız şartıyla bu belgeleri SGK’ya sunarak bir miktar devlet yardımından faydalanabilirsiniz. 0-5 yaş arası çölyak hastaları için 78,75₺, 5-15 yaş arası hastalar için 120₺, 15 yaş ve daha üzerindeki hastaları için 108,75₺ devlet ödeme yapıyor. Her ayın 2. haftası itibariyle hastaların hesap numaralarına yatırılan çölyak devlet yardımı desteği PTT şubelerinden de alınabiliyor.

Zamanla Öğreniyorsunuz

Her ay kan örneği alma, boy ve kilo ölçümleriyle yapılan kontrollerin aralığı siz diyete sıkı sıkıya devam ettikçe 6 ay ve 1 yıla kadar uzayabiliyor. Doktorunuzun tavsiyesi ve gösterdiğiniz gelişimle zamanla siz da nelerin uygun olup olmadığını etiket okuyarak ve içindekilere bakarak öğreniyorsunuz. Alışverişleriniz normalden biraz daha uzun sürebiliyor. Ömür boyu diyet kavramı her ne kadar göz korkutucu olsa da alışıyor ve ona göre beslenmeyi öğreniyorsunuz.

Sivil Toplum Kuruluşlarına Katılın

Bu konuda hem stresinizi azaltmak hem paniğinizin üstesinden gelmek hem de neleri doğru yaptığınızı anlamak için hemen hemen her ilde bulunan Çölyakla Yaşam Dernekleri’ne katılabilir ve her sene 9 Mayıs’ta yapılan Dünya Çölyak Günü etkinliklerine katılabilirsiniz. Emin olun, yalnız olmadığınızı göreceksiniz.

Kafe ve Restoranlarda Yemek Yemek

Birçok yemekte ve tatlıda glüten içerikleri kullanıldığı için dışarıda yemek yemek sorun olabiliyor. Her ne kadar ülkemizdeki restoranlar glüten duyarlılığı konusundan pek bilgi sahibi olmasalar da sormaktan çekinmeyin. Ürünlerinde un ve un türevlerini kullanıp kullanmadıklarını sormanız yeterli. Veya yanınızda kendi ekmeğinizi götürerek de çözüm üretebilirsiniz. Eğer belirtirseniz restoran sahipleri de size yardımcı oluyorlar.

Glüten Yok, Hayat Var!

Toparlarsak glüten duyarlılığı dikkat etmemiz gereken bir durum. Sağlıklı yaşamak isteyen birçok insan hamur işlerini bırakıyor. Vegan beslenmeye çalışanlar var. Böylesi bir durumda sağlık açısından da iyi aslında. Bardağın dolu tarafından bakmakta fayda var. Doktorunuzun dediklerine ve diyetinize sıkı sıkıya uyarsanız aşamayacağınız bir durum yok. Bulunduğunuz yerde satılan glütensiz ürünler için de küçük bir araştırma yapmanız yetecektir. Ondan sonrası kolay zaten. Salgın döneminde, karantinada herkes evde ekmek yapmaya başlamışken glütensiz ekmeğinizi kendiniz de yapabilirsiniz. Tarifler için internette gezinmeniz yetecektir.

Modunuzu düşürmeyin. Moralinizi yüksek tutun ve hayatınıza devam edin. Bardağın boş tarafına odaklanmak yerine dolu tarafını görmeye çalışın. Emin olun, düşündüğünüz kadar zor olmayacaktır. Evde yapmak istemezseniz, verdiğim mağaza ve sitelerden rahatlıkla alışveriş yapabilirsiniz. İlgili uygulamalar alışverişlerinizde ve ziyaret ettiğiniz yerlerde sizin rehberiniz olacaktır. Düşündüğünüzden daha kötü durumda olan insanlar var. Doktorunuzu dinleyin, diyete devam edin ve sağlıcakla kalın.